قانون تجارت ، در مورد اشخاص حقوقی حقوق خصوصی، تقسیم بندی ساده ای دارد ؛ شرکت های تجاری و موسسات غیرتجاری . اشخاصی که مایلند در قالب شخص حقوقی تجارت کنند ، ناگزیر از انتخاب یکی از انواع شرکت های تجاری عرضه شده در قانون تجارت ( شرکت سهامی ، با مسئولیت محدود ، تضامنی ، نسبی ، مختلط سهامی ، مختلط غیرسهامی ، تعاونی ) هستند و اشخاصی که مایلند در قالب شخص حقوقی، فعالیت های غیرتجاری نظیر فعالیت های سیاسی، فرهنگی ، ادبی ، خیریه و عام المنفعه داشته باشند، موسسات غیرتجاری تشکیل می دهند. بنابراین ، قانون تجارت ، اشخاص حقوقی تاجر را مشمول انضباط شدید قالب های هفت گانه شرکت های تجاری قرار داده و موسسه غیرتجاری را به عنوان ظرف و قالب تجارت عرضه ننموده است.


با توجه به آنچه گفته شد، آنچه در تشخیص موسسات غیرتجاری و شرکت ها اهمیت دارد ، موضوع فعالیت آن ها است ؛ بطوریکه ثبت شرکت با هدف رسیدن به سود و سرمایه بیشتر انجام می شود در حالیکه موسسات با اهداف نامحدود و متفاوت که سودآوری و فعالیت های اقتصادی هم می تواند جزئی از آن ها باشد تاسیس می شوند.
یادآوری می شود که :
_ برای ثبت شرکت با توجه به نوع آن حداقل به دو نفر نیاز است در صورتی که ثبت موسسه به وسیله یک نفر هم امکان پذیر است.
_ موسسه می تواند در تملک دولت و یا بخش خصوصی قرار گیرد.
تشکیلات و موسسات غیرتجاری خود به دو نوع تقسیم می شوند :
الف ) موسساتی که مقصود از تشکیل آن جلب منافع و تقسیم آن بین اعضاء خود نباشد.
ب) موسساتی که مقصود از تشکیل آن ممکن است جلب منافع مادی و تقسیم منافع مزبور بین اعضاء خود یا غیر باشد مانند کانون های فنی و حقوقی و غیره
موسسات غیرتجاری نیز باید همانند شرکت های تجاری به ثبت برسند. برای ثبت آن ها تسلیم مدارک ذیل در تهران به " اداره ثبت شرکت ها " و در شهرستان ها " به دایره ثبت شرکت ها " ضروری است.
1. دو نسخه تقاضانامه تکمیل شده
2. دو نسخه اساسنامه تکمیل شده
3. تکمیل فرم تعیین نام به ترتیب اولویت نام های پیشنهادی
4. تصویر برابر با اصل مدارک احراز هویت موسسین و مدیران
5. اصل مجوز فعالیت از مراجع ذیربط در مواردی ثبت موضوع نیاز به مجوز داشته باشد.
6. دو نسخه صورتجلسه مجمع عمومی موسسین
7. دو نسخه صورتجلسه هیات مدیره یا رکن اداره کننده
8. چنانچه موسسه در کشور دیگری هم به ثبت رسیده است ارائه گواهی نامه تصدیق به همراه ترجمه فارسی ( دو نسخه )
9. اصل وکالتنامه وکیل دادگستری در صورتی که ثبت شرکت توسط وکیل صورت پذیرد.
تشکیلات مزبور طبق ماده 584 قانون تجارت ، از تاریخ ثبت ، شخصیت حقوقی پیدا می کنند و می توانند عناوینی از قبیل انجمن ، بنگاه ، کانون و امثال آن را اتخاذ کنند.
پس از قبول ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری مراتب در دفتر مخصوصی ثبت و ورقه ای حاکی از تصدیق ثبت به تقاضا کننده داده می شود و خلاصه ی آن نیز به خرج متقاضی در روزنامه رسمی و یکی از روزنامه های کثیرالانتشار برای اطلاع عموم منتشر خواهد گردید.
نکته : در صورتی که ظرف 15 روز بعد از وصول اظهارنامه معلوم گردد که تقاضای ثبت دارای نواقصی می باشد دفتر اداره ثبت شرکت ها به متقاضی اخطار می کند که نواقص را ظرف مدت پانزده روز رفع کند و چنانچه در ظرف مدت مذکور اقدامی برای رفع نواقص نکند و یا اصولاَ تقاضای ثبت غیرقابل قبول باشد رئیس اداره ثبت شرکت ها اقدام به رد آن خواهد کرد. در شهرستان ها این اقدام بر عهده ی ادارات ثبت می باشد.

تفاوت ثبت شرکت و ثبت موسسه